ТЕМЕКІ ШЕГУДІҢ АЛДЫН АЛУ
1. Темекі шегу деген не және ол неліктен қауіпті?
Темекі шегу — адам ағзасына 7 000-нан астам химиялық затты енгізетін зиянды әдет. Оның ішінде кемінде 70 зат қатерлі ісік тудырады.
Темекі түтіні өкпе, жүрек, қан тамырлары, ас қорыту, жүйке жүйесіне, тері мен тіс саулығына тікелей әсер етеді.
Темекі шегудің негізгі зардаптары:
• Өкпе обыры, өкпенің созылмалы обструктивті ауруы (ӨСОА)
• Жүрек-қантамыр аурулары, инфаркт, инсульт
• Иммунитеттің төмендеуі
• Тыныс жетіспеушілігі
• Асқазан-ішек аурулары
• Ерте қартаю, тері мен тіс проблемалары
• Бедеулік, жүктілік асқынулары
Пассивті темекі түтіні:
• Темекі шекпейтін адамдардың да денсаулығына аса қауіпті
• Балаларда бронхит, пневмония, аллергия, демікпе тудыруы мүмкін
• Жүйке және жүрек-қантамыр жүйесіне әсер етеді
⸻
2. Темекі шегудің алдын алу не үшін маңызды?
• Аурулардың 80%-ын болдырмауға мүмкіндік береді
• Жастарда тәуелділіктің қалыптасуын тоқтатады
• Үй ішінде, жұмыс орнында, қоғамдық орындарда таза ауа сақталады
• Отбасында салауатты өмір салтын дамытуға көмектеседі
• Қаржылық шығындарды азайтады
⸻
3. Темекіні тастауға немесе бастамауға көмектесетін тиімді тәсілдер
✔️ 1. Дұрыс мотивация қалыптастыру
• Денсаулықты қорғау
• Балаларға үлгі болу
• Қаржыны үнемдеу
• Өмір сапасын арттыру
✔️ 2. Триггерлерді анықтау
Адам темекіні көбіне:
• стресс кезінде
• кофе ішкенде
• жәй отыра алмай қалғанда
• темекі шегетін адамдармен жүргенде
шегеді.
Осындай сәтте темекіні басқа пайдалы әрекетпен алмастыру – басты қадам.
✔️ 3. Темекіні біртіндеп немесе толық тоқтату жоспары
• «Тастау күнін» белгілеу
• Темекі, зажигалка, күл салғыштарды тастау
• Темекіні өзімен алып жүрмеу
• Темекі иісі бар заттарды тазарту
✔️ 4. Спорт пен дене белсенділігі
• Жүгіру, жүру, фитнес
• Вело серуен
• Үйдегі жеңіл жаттығулар
Физикалық белсенділік никотинге тәуелділікті азайтады.
✔️ 5. Стрессті дұрыс басқару
• Терең тыныс алу
• Медитация
• Шығармашылықпен айналысу
• Жақындармен сөйлесу
✔️ 6. Әлеуметтік қолдау
• Отбасы мен достардың қолдауы
• Психолог кеңесі
• Топтық терапия
• Мұндай қолдау темекіні тастауда табысты 2–3 есе арттырады.
⸻
4. Жастар мен жасөспірімдер арасында темекінің алдын алу
Балалар мен жасөспірімдер неге темекіге тез үйренеді?
• Әлеуметтік әсер (достардың қысымы)
• Қызығушылық
• Интернеттегі жарнама
• Үйдегі ересектердің темекі шегуі
Қалай алдын алу керек?
• Үйде темекісіз аймақ режимін орнату
• Баламен ашық сөйлесу, зиянды түсіндіру
• Бос уақытын спорт, шығармашылыққа бағыттау
• Үйде ешкімнің темекі шекпеуі (ең маңызды фактор)